محمد حسن خان اعتماد السلطنه

235

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

حاج ملا ميرزاجان نيز در مملكت گيلان رياستى عظمى داشت و به مزيد فضل و نفاذ حكم مسلم آن ايالت كبرى بود . ميرزا محمد حسين شريعتمدار تبريزى از جملهء اجلهء علماء آذربايجان است و در نجف اشرف كتابخانهء عمومى ايجاد كرده و به كارى بزرگ و خدمتى شگفت توفيق يافته . ملا نظر على طالقانى عالمى ربانى بود و در فقه و اصول و حكمت و حديث مقام تبحر داشت . تصنيفات سودمند به عربى و فارسى ساخته كه بعضى به طبع رسيده ، از جمله كتاب كاشف الاسرار است كه خواص و عوام از آن تأليف شريف سودها مىاندوزند . اين عالم عامل و فقيه فاضل حافظ قرآن و مقيم طهران و مفخر ايران بود . طلب نسل را يازده زن كرد كه آخر آنها كريمهء حسن خان سرتيپ رئيس شامبياتى از شعب قاجار خلف حاج رحيم خان مرحوم بود و عاقبت بلا عقب در مشهد رضوى درگذشت ، فى سنة 1306 الهجريه . شيخ عباس نهاوندى در مدرسهء دانگى طهران به امامت جماعت و تدريس طلاب مىپردازد . شيخ عبد النبى مجتهد مازندرانى از فضلاء شاگردان سركار حجة الاسلامى ميرزاى شيرازى روحى فداه است . در كتب مقدمات به تخصيص « شرح مطول بر تلخيص » تبحرى فوق‌العاده دارد . اين زمان در طهران امامت جماعت و درجهء معتدبها از شهرت به هم رسانيده وثاقت و عدالتش را نيز قادحى نيست . همه روزه در فقه و اصول مجلس درس منعقد مىسازد و به تحقيقات عاليه مىپردازد . بر رسائل شيخ علامهء ششترى و بر شرح تلخيص تعاليق با تحقيق نگاشته ، زاد الله توفيقه . حاج سيد رضى لاريجانى در حكمت متعاليه و فنون معقول از صناديد فحول بود و از شاگردان درجهء اول فيلسوف اعظم ملا على نورى به شمار مىآمد و در اصفهان تدريس مىكرد . از آنجا به طهران آمد و در خانهء مرحوم ميرزا اسمعيل مستوفى گركانى منزل گرفت تا عيال و اولادش نيز رسيدند . پس در خانهء جداگانه همى ببود تا در يكهزار و دويست و هفتاد رحلتش اتفاق افتاد . از اولاد امجادش ميرزا سيد محمد لقب شمس الادباء داشت و داماد حكيم الهى ماضى بود . از شعرهاى او لختى در تذكرهء « مجمع الفصحاء » مسطور است . ميرزا آقا نهاوندى فقيهى نبيه و مجتهدى محقق بود و در بروجرد مىنشست و تكميل اصول را نزد